Van Oekraïne tot Iran: overwinning Democraten zal wereldwijd impact hebben

De klinkende verkiezingsoverwinning van de Democraten bij de Congresverkiezingen zal niet alleen in de VS, maar ook in het buitenland veel teweegbrengen. Zo’n drastische omkering van de machtsverhoudingen in Washington kan niet onopgemerkt blijven in landen als Oekraïne, Iran en Israël.

Het verschil wordt pas duidelijk nadat de nieuw gekozen Amerikaanse Congresleden echt beginnen. Dat gebeurt op 3 januari. Dan nemen de verkiezingswinnaars in het Capitool machtige posities in: het Huis van Afgevaardigden, de Senaat en ook de invloedrijke buitenland- en inlichtingencommissies in het Congres krijgen naar verwachting allemaal Democratische voorzitters.

Trump wordt dan ook wat de Amerikanen een lame duck noemen: een vleugellamme president. Hij zal niet langer de comfortabele verhouding met een meewerkende Republikeinse meerderheid in het Congres hebben. De Democraten zullen waarschijnlijk dwars voor zijn politieke agenda voor het binnenland gaan liggen en vice versa. Een politieke impasse dreigt.

Het is een bekend patroon in de Amerikaanse politiek dat een vleugellamme president zijn aandacht verlegt naar buitenlandbeleid. Dat wordt vaak gezien als een poging van de president om zijn politieke nalatenschap te smeden tijdens zijn laatste twee jaar in het Witte Huis.

De Amerikaanse grondwet geeft de president namelijk veel macht op het gebied van buitenlandbeleid – macht waar Trump al veel gebruik van heeft gemaakt, bijvoorbeeld door Iran aan te vallen en veel landen hoge handelstarieven op te leggen. Wat kan het Congres daartegen doen? En wat gaat het buitenland ervan merken?

Dit voorjaar zette Trump vrijwel alle financiële en militaire hulp aan Oekraïne stop, waardoor het land zich niet kan verdedigen tegen de Russische raketten en drones die daar dagelijks slachtoffers maken.

En vorige maand hief Trump de Amerikaanse sancties op tegen Russische diesel, naar eigen zeggen om iets te doen tegen de hoge brandstofprijzen in de VS. De stap was zeer tegen de zin van Oekraïne, omdat de dieselverkoop de Russische oorlogskas spekt.

Veel Congresleden – ook veel Republikeinen – zijn boos over Trumps koers richting Moskou en Kyiv. Het Congres zou met een nieuwe wet hulp aan Oekraïne kunnen hervatten en de import van Russische brandstof kunnen stoppen. Meerdere Republikeinen in het huidige Congres zijn daar ook uitgesproken voorstander van.

Ook in het nieuwe parlement zullen Republikeinen zich daar wellicht bij aansluiten, al was het maar om zich te distantiëren van Trumps warme banden met Poetin. Halen de voorstanders van zo’n wet een twee derde-meerderheid in zowel het Huis als de Senaat, dan kan Trump de hervatting van hulp aan Oekraïne niet eens met een veto tegenhouden.

“We moeten de oorlog in Iran meteen stoppen”, zei de gedoodverfde Democratische voorzitter van het nieuwe Congres, Hakeem Jeffries, tegen CNN. Trump vroeg geen toestemming van het Congres om de oorlog in Iran te beginnen, ook al is dat formeel verplicht.

In de maanden daarna diende de Democratische minderheid in het Congres meerdere resolutievoorstellen in om hem terug te fluiten. Eén daarvan is met steun van enkele Republikeinen aangenomen, maar vervolgens genegeerd door Trump.

De nieuwe Democratische meerderheid in beide kamers heeft de macht om de defensie-uitgaven in te perken. Daarmee kunnen ze enige grip krijgen op de oorlog tegen Iran.

Ondanks de ferme taal van Democraat Jeffries kan het Congres de oorlog niet eigenhandig beëindigen. Wel kunnen de Democraten Trump ervan weerhouden op grote schaal te escaleren door er simpelweg geen geld voor vrij te maken. De vraag is of de Democraten dat zullen doen.

Want Iran lijkt vastbesloten om de Straat van Hormuz in zijn greep(opent in nieuw venster) te houden en daarmee de gas- en olieprijzen op de wereldmarkt hoog te houden. Dat pleit voor voortzetting van de oorlog, zullen sommige Congresleden misschien denken.

Een Amerikaanse capitulatie daar zou zich ook tegen de Democraten kunnen keren. Er bestaat dus een kans dat Trump het Congres nog voor zich weet te winnen op dit punt.

Vooral door het genocidaal geweld in Gaza en de warme banden tussen Trump en premier Netanyahu is de steun voor Israël onder de Democraten sterk gedaald. Onder hun leiding zou het Congres de miljarden aan Amerikaanse militaire hulp aan Israël kunnen stopzetten.

Vlak voor de verkiezingen beloofde Trump zelf om dat te doen, vanaf begin volgend jaar. Hij zei dat Israël die hulp niet nodig heeft en voortaan kan betalen voor Amerikaanse wapens.

Het was een poging ter elfder uur om de Democraten wind uit de zeilen te nemen en kwam te laat om het verschil te maken. Maar met die uitspraak op zak wordt het in het Congres wellicht nog makkelijker om de rechtstreekse hulp aan Israël aan banden te leggen.

Aan de andere kant blijven de Democraten diep verdeeld over Israël. Toen de Democraten in het Congres afgelopen zomer voorstelden om de hulp aan Israël stop te zetten, stemde minder dan de helft van hun eigen volksvertegenwoordigers mee. Ook na de verkiezingen zullen er Democraten in het Congres zijn die Israël willen ontzien.

Mogelijk bereiken de Democraten onderling een compromis en nemen ze een minder verreikende maatregel, zoals het stopzetten van de levering van zware bommen aan Israël of het opleggen van sancties aan het land voor de uitbreiding van Joodse nederzettingen op de Westoever.

Trump heeft vorig jaar zo’n 5 miljard dollar aan hulp via USAID stopgezet, waardoor grote buitenlandse hulpprogramma’s tegen honger en voor de preventie van ziektes als ebola en aids moesten worden opgedoekt.

Hoewel de Democraten die acties van Trump niet ongedaan kunnen maken en zij USAID geen nieuw leven kunnen inblazen, kunnen ze wel via wetten een deel van de buitenlandse hulp hervatten.