Een Nederlands filmfestival voor bergfilms? Dat kan natuurlijk alleen in de Zuid-Limburgse heuvels

Het is 1899. De Italiaanse fotograaf Vittorio Sella staat op de helling van de Kanchenjunga, de op twee na hoogste berg ter wereld op de grens met Nepal, diep in de Himalaya. Hij torst een zware camera en een groot aantal glasplaten mee en legt het ontzagwekkende bergpanorama vast in noordwestelijke richting, op zo’n 150 kilometer afstand. Eenmaal thuis, in de donkere kamer van zijn huis in het Noord-Italiaanse Biella aan de voet van de Alpen, verschijnt eerst als een wat wazige vlek maar steeds nadrukkelijker de Mount Everest, met 8.849 meter de hoogste berg ter wereld. Later zou hij de schoonheid ervan beschrijven als „een doorschijnende piramide, een wonder”.

Deze allereerste foto van de Everest, die de Nepalezen eerbiedig Chomolungma noemen (Moedergodin der Aarde), deed een vonk ontspringen bij generaties reizigers en bergbeklimmers na Sella (1859-1943). In de documentaire Duizend woorden , 2025) delen twee Britse bergbeklimmers een gelijke passie: ze willen als eerbetoon op dezelfde plek staan waar Sella zijn magische foto nam, niet met behulp van een digitale camera, maar met een authentieke platencamera uit de analoge tijd.

https://www.youtube.com/embed/kenvVcgaQHM

Op het Dutch Mountain Film Festival (DMFF), dat wordt gehouden op diverse locaties in de grensstreek tussen Heerlen en Aken, is Duizend woorden te zien, samen met ruim dertig andere bergfilms waaronder tal van premières. Het is de zestiende editie, met als thema Bovenaanzicht.

In een bioscoop in Heerlen, toepasselijk Heerlywood geheten, licht organisator Toon Hezemans het thema toe: „Er loopt een directe lijn tussen de wereld van Sella van 125 jaar geleden en de digitale fotorevolutie nu. De foto van de Mount Everest bracht een schok teweeg, de berg leek dichtbij, de Britten eisten de eerste verovering op. In de klimwereld geldt de foto op de top, de bovenaanzichtnog steeds als cruciaal. Maar er zitten schaduwzijden aan. De Everest wordt overspoeld door toerisme met alle gevolgen van dien. Iedereen wil een selfie, juist daar, op die bergpiek.”

Een plek waar niemand ooit was

Intussen zijn al die fameuze plekken tienduizenden keren gefotografeerd, je doet dus precies wat duizenden voor je deden. Dat de Everest Instagrammable zou worden, kon Sella nooit vermoeden. Hezemans: „Vroeger kwam je thuis met een unieke foto van een plek waar niemand ooit was geweest, nu plaats je op Insta een selfie op een plek die iedereen kent, je doet wat anderen doen, er zit niets nieuws aan.”

https://www.youtube.com/embed/JNFlr3lRpxM

Dat het filmfestival zich in de Zuid-Limburgse grensstreek afspeelt, is niet verwonderlijk. „Hier beginnen onze bergen”, aldus Hezemans. En: „Nederlanders zijn bergliefhebbers, in het begin van de negentiende eeuw hadden we maar liefst twee alpinistenverenigingen. Iedereen wilde de bergen in, en dat is nog steeds zo.” Het programma van het DMFF biedt een scala aan onderwerpen. De verloren cache (De verloren uitrusting2026) komt overeen Duizend woorden een zoektocht naar het verleden, in dit geval de uitrusting die de Amerikaanse luchtfotograaf Bradford Washburn (1910-2007) in 1937 moest achterlaten op een gletsjer in de onherbergzame, ijzige gebergtestreek van Yukon, Canada. In opdracht van Nationaal Geografisch zou hij een fotodocumentaire maken van nooit eerder beklommen bergen, waaronder Mount Lucania (5.420 meter). Washburn en zijn tochtgenoot werden gedropt door een vliegtuig en moesten, overweldigd door sneeuwstormen, een bergketen oversteken om een nabijgelegen nederzetting te bereiken. Daarbij lieten ze hun kostbare uitrusting achter, waaronder een reusachtige luchtcamera.

Zoom in

Later zouden ze die weer ophalen, was de veronderstelling. Maar daar kwam het nooit van, de uitrusting leek voorgoed verloren. In een spannend filmverhaal gaat een team skiërs op zoek naar deze schat, verlevendigd met spectaculaire afdalingen. Berekeningen op grond van klimaatverandering en het smelten van gletsjers – waar bevond zich het basiskamp vroeger? – geven richting aan de zoektocht in de immense verlatenheid. Washburn was ervan overtuigd: al is een gebied nooit betreden, „dan zal ik de eerste zijn”. Ternauwernood ontsnapte hij aan de dood.

Ongenaakbare bergwereld

De keerzijde van het klimtoerisme in de Himalaya toont Tot ziens zusters (Alexander Murphy, 2025), die op het festival zijn Nederlandse première beleeft. In een prachtige, verstilde vorm tussen speelfilm en documentaire in volgen we vier Nepalese zusters die opgroeien ver van Kathmandu in het sherpadorp Maikot. Een van hen, Jamuna, droomt van een leven in Japan, maar dan moet ze afscheid nemen van haar sherpadorp, van familie en zusters; de ongenaakbare bergwereld biedt geen toekomst. Sherpa’s uit haar gemeenschap zijn arm en voelen zich door rijke westerse klimmers achtergesteld, soms vernederd.

https://www.youtube.com/embed/hLSWVsV3-9g

Deze problematiek maakt ook de Australische regisseur Jennifer Peedom aanschouwelijk in Sherpa (2016), waarvoor ze recent de Levenslange prestatie-prijs ontving van de International Alliance for Mountain Film omdat ze „documentair realisme” verbindt met „grandeur”. Indringend schetst Peedom de spanningen waaraan sherpa’s blootstaan.

Aanleiding is de ramp van 18 april 2014, toen een allesvernietigende lawine van veertienduizend ton ijs een expeditie op de westflank van de Mount Everest trof, waarbij zestien sherpa’s omkwamen. Vanaf die dag, Black Day, beseffen sherpa’s meer dan ooit hoe slecht zij worden betaald voor levensbedreigend werk. Zonder sherpa’s, die de spullen voor de klimmers omhoog dragen, zijn de hoogste pieken in de Himalaya voor westerlingen onbereikbaar. Er gaan miljoenen dollars om in deze schaduwzijde van het klimmen.

Sherpa’s leven met een bitter dilemma: enerzijds hebben ze het geld nodig, anderzijds houden ze vast aan tradities, waarin eerbied voor de heilige berg cruciaal is. In hun overtuiging is zelfs het hakken van ijstreden een oneerbiedige handeling. „Ga toch niet de bergen in”, zegt de vrouw van Phurba Sherpa. Maar hij kan niet anders. Ooit, in 1899, glinsterde de bovenaanzicht van de Chomolungma in een onbereikbare, raadselachtige en bijna kristallen schoonheid, nu lijkt hij een barre, ruwe speelweide.

Zoom in

Geef cadeau





Deel





Mail de redactie