Filmfonds betaalde ruim half miljoen voor prestigieuze film die er niet kwam

Het Nederlands Filmfonds heeft ruim 5,5 ton subsidie uitgekeerd aan een prestigieuze speelfilm waarvan vanaf het begin onzeker was of die zou uitkomen en of er genoeg geld voor zou zijn. Het fonds maakte daarbij uitzonderingen op zijn eigen regels en controleerde niet of de film daadwerkelijk afkwam. Dat blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur en NRC.

Het gaat om de film Lucca Mortis van de bekende Britse arthouse-regisseur Peter Greenaway, woonachtig in Amsterdam. Het is een prestigieus project, met Oscarwinnaars Dustin Hoffman en Helen Hunt in de hoofdrol. Het verwachte budget bedroeg ruim 13 miljoen euro.

Via een subsidieregeling zegde het Filmfonds in 2023 ruim 600.000 euro toe. De regeling moet het aantrekkelijk maken voor filmmakers om Nederlandse mensen in te huren en moet zo de Nederlandse filmindustrie een impuls geven.

Bij de aanvraag moet vaststaan dat de film in Nederland te zien zal zijn. Maar die garantie ontbrak. “Wij geloven in de productie. Dan kunnen wij een uitzondering maken”, verklaart zakelijk directeur van het Filmfonds, George van Breemen. Dat geloof baseerde het fonds op “de regisseur, de cast en mensen met een brede staat van dienst” die meewerkten.

Die eis opeens laten varen, noemt hoogleraar bestuursrecht Jacobine van den Brink “niet eerlijk en niet transparant”. “Zeker niet ten opzichte van andere potentiële aanvragers, die misschien geen aanvraag doen omdat ze denken geen kans te maken.”

Het fonds deed geen achtergrondonderzoek naar de hoofdproducent, Facing East. De eigenaren waren ten tijde van de subsidieprocedure in drie landen verwikkeld in rechtszaken vanwege wanbetalingen.

Bij de subsidieaanvraag moet de helft van de financiering aantoonbaar gegarandeerd zijn. Facing East stelde dat geld te hebben, maar bewijs daarvoor ontbrak.

Een Nederlands productiebedrijf, Witfilm, deed de subsidieaanvraag. Dat bedrijf schreef dat Netflix een contract voor 2,5 miljoen euro aan het opmaken was. Netflix zegt nooit van het project te hebben gehoord.

De financiële problemen rond de film werden al snel duidelijk. Bij de eerste draaidagen kwam Dustin Hoffman niet opdagen. Hij was niet betaald. Witfilm meldde de problemen niet bij het fonds, hoewel dat volgens de regels wel moet.

In de communicatie met een crewlid schreef Witfilm dat het fonds “(nog) niet” van de problemen mocht weten, “anders komt het geld niet”. In een reactie op vragen stelt Witfilm het fonds te informeren op de momenten dat dat “verstandig en noodzakelijk” is.

Het opschorten van de opnames had volgens Witfilm “geen directe betrekking” op het Nederlandse deel van de productie. Nadat de opnames wél begonnen, werden die meermaals stilgelegd wegens uitblijvende betalingen.

Na afloop ontstond een conflict over de montage. Hoofdproducent Facing East maakte een versie zonder medewerking van regisseur Greenaway. Ook die versie kwam niet af, mede omdat de producenten de mensen die daaraan werkten, niet (volledig) betaalden.

Wereldwijd wachten nog minstens tien mensen op betaling. Het gaat in sommige gevallen om tienduizenden euro’s. De producenten stuurden een onaffe versie van de film in naar het filmfestival in Cannes.

Meerdere betrokkenen maakten melding van de problemen bij het Filmfonds. Toch werd vorig jaar het derde deel van de subsidie uitgekeerd.

Dat gebeurde nadat coproducent Witfilm het fonds liet weten dat er een eindversie van de film was, een zogeheten ‘picture lock’. Volgens de regels mag het fonds pas betalen nadat het die heeft gezien én goedgekeurd. Maar die eindversie was er niet, en het fonds controleerde dat niet.

Het Filmfonds erkent nu dat het geen definitieve montage heeft ontvangen. Het betaalde op basis van de gemaakte kosten en een mail waarin Witfilm schrijft dat er een “hele bijzondere film” ligt. Bij uitblijven van de subsidie zou “de betaling aan de crew en cast” stokken, stelt het fonds.

Subsidiedeskundige Van den Brink noemt het handelen van het fonds onzorgvuldig. “Bij het geven van voorschotten moet je waarborgen dat er aan de eisen is voldaan, want het is publiek geld.” Het Filmfonds verdeelt jaarlijks zo’n 100 miljoen aan subsidies.

Volgens het Filmfonds heeft het onderzoek van Nieuwsuur en NRC “nieuwe informatie” opgeleverd. Het fonds wil voor het einde van het jaar van Witfilm horen wanneer de film uitkomt. Als duidelijkheid uitblijft, overweegt het vervolgstappen, zoals het (gedeeltelijk) intrekken van de subsidie.

Witfilm benadrukt dat de rol van het bedrijf in de film “zeer beperkt” is – het heeft een belang van 6 procent. “De regels van het Filmfonds gelden dus voor 6 procent van de film”, schrijft de directeur.

Greenaway laat via zijn advocaat weten “geen inhoudelijk antwoord” te kunnen geven op vragen. “We hopen dat Lucca Mortis op een dag een wereldwijd publiek zal bereiken. Net als elke filmmaker willen we dat ons werk gezien wordt.”